कञ्चनरूप । नेपाली कांग्रेस सप्तरी क्षेत्र नम्बर १ मा क्षेत्रीय नेतृत्व चयनका लागि निर्वाचन प्रक्रिया अघि बढिरहेका बेला अन्तिम समयमा फेरि सुरु भएको सर्वसम्मतिको कसरतमाथि प्रश्न उठेको छ। निर्वाचनको तयारी अन्तिम चरणमा पुगिसकेको अवस्थामा सहमतिको नाममा प्रक्रिया रोक्न खोजिएको भन्दै क्षेत्रीय सभापतिका एक उम्मेदवारले राजनीतिक तथा आर्थिक चलखेल भएको गम्भीर आरोप लगाएका छन्।
शुक्रबारसम्म क्षेत्रीय सभापतिका लागि ललनप्रसाद गुप्ता, कृष्णप्रसाद ढकाल, दीपककुमार गुप्ता, चन्द्रशेखर चौधरी, मिना चौधरी र तेजनारायण यादवसहित आधा दर्जन नेता चुनावी मैदानमा देखिएका थिए। सहमति नजुटेपछि मनोनयन दर्ता र शनिबार मतदान गर्ने गरी निर्वाचन प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो। तर, मतदानको समय नजिकिँदै जाँदा पुनः सर्वसम्मति गराउने प्रयास तीव्र भएपछि कांग्रेसभित्रै त्यसको नियत र प्रक्रियाबारे बहस सुरु भएको हो।
क्षेत्रीय सभापतिका एक उम्मेदवारले सर्वसम्मतिको पछिल्लो प्रयासलाई सामान्य सहमतिको अभ्यासका रूपमा लिन नसकिने दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार निर्वाचनमार्फत प्रतिनिधिको मतबाट नेतृत्व चयन हुने अवस्था बनेपछि केही व्यक्तिले आफ्नो अनुकूल परिणाम निकाल्न राजनीतिक दबाब, समूहगत स्वार्थ र प्रचारको सहारा लिएर निर्वाचन प्रक्रिया नै प्रभावित पार्न खोजेका छन्।
उनले लामो समयदेखि पार्टीभित्र गुटगत खिचातानी र व्यक्तिगत स्वार्थको राजनीति गर्दै आएका केही व्यक्तिले प्रतिनिधिको मतबाट नेतृत्व चयन हुने वातावरण बन्न नदिई सर्वसम्मतिको नाममा आफूअनुकूल नेतृत्व चयन गर्न खोजेको आरोप लगाए।
आरोप यतिमै सीमित छैन। ती उम्मेदवारले पदका लागि आर्थिक चलखेलसमेत भएको दाबी गरेका छन्। आफू निर्वाचनमा जाने तयारीमा रहेका बेला उम्मेदवारी दर्ताको प्रक्रियाबाटै रोक्ने प्रयास भएको र आर्थिक प्रलोभन तथा आन्तरिक दबाबमार्फत निर्वाचन टार्न खोजिएको उनको आरोप छ।
‘मनोनयन दर्ता र मतदानको कार्यक्रमसमेत तय भइसकेको अवस्थामा अन्तिम समयमा निर्वाचन रोक्ने प्रयास किन भइरहेको छ?’ भन्ने प्रश्न गर्दै उनले यसलाई सामान्य सहमतिको प्रयासभन्दा फरक ढंगले हेर्नुपर्ने बताए।
उनका अनुसार प्रतिनिधिहरूले आफ्नो मतमार्फत नेतृत्व चयन गर्ने लोकतान्त्रिक अधिकार प्रयोग गर्न पाउने अवस्था बनेपछि त्यसलाई रोक्ने प्रयास भए कांग्रेसको आन्तरिक लोकतान्त्रिक अभ्यासमाथि नै प्रश्न उठ्नेछ।
यद्यपि, आर्थिक चलखेल, आर्थिक प्रलोभन दिइएको, उम्मेदवारी रोक्न दबाब दिइएको तथा निर्वाचन प्रक्रिया प्रभावित पार्न खोजिएको भन्ने आरोपको स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ। आरोप लगाउने उम्मेदवारको दाबीलाई पुष्टि गर्ने थप प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन। सम्बन्धित व्यक्तिहरूको औपचारिक प्रतिक्रिया पनि प्राप्त हुन बाँकी रहेकाले उनीहरूको पक्ष समेटिन बाँकी छ।
सप्तरी–१ मा यसअघि क्षेत्रीय सभापतिका लागि ललनप्रसाद गुप्ता, कृष्णप्रसाद ढकाल, दीपककुमार गुप्ता, चन्द्रशेखर चौधरी, मिना चौधरी र तेजनारायण यादव चुनावी प्रतिस्पर्धामा देखिएका थिए। सहमति नजुटेपछि निर्वाचनमार्फत नेतृत्व चयन गर्ने तयारी अघि बढेको थियो।
अब विवाद केवल को क्षेत्रीय सभापति बन्छ? भन्नेमा सीमित छैन। प्रश्न यो पनि हो—निर्णय क्षेत्रीय प्रतिनिधिको मतले गर्ने कि केही नेताको बन्द कोठाको सहमतिले?
सर्वसम्मति आफैंमा गलत अभ्यास होइन। तर निर्वाचनको तालिका तय भइसकेपछि त्यसलाई रोक्ने प्रयास भएको हो भने त्यसको आधार, प्रक्रिया र पारदर्शितामाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हुन्छ। विशेषगरी नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धामा रहेका उम्मेदवार र मतदान गर्ने प्रतिनिधिलाई निर्णय प्रक्रियाबाट बाहिर राखेर हुने कुनै पनि सहमतिको वैधता र स्वीकार्यतामाथि बहस हुन सक्छ।
यसैले सप्तरी–१ कांग्रेसको अहिलेको मुख्य परीक्षा नेतृत्व चयनमा मात्र छैन; सहमति खोज्ने नाममा प्रतिनिधिको अधिकार कति सम्मान गरिन्छ भन्नेमा पनि छ।
अन्ततः क्षेत्रीय कांग्रेसको नेतृत्व मतपत्रबाट तय हुन्छ कि बन्द कोठामा हुने सहमतिबाट, त्यसको फैसला अबको प्रक्रियाले गर्नेछ।
शुक्रबारसम्म क्षेत्रीय सभापतिका लागि ललनप्रसाद गुप्ता, कृष्णप्रसाद ढकाल, दीपककुमार गुप्ता, चन्द्रशेखर चौधरी, मिना चौधरी र तेजनारायण यादवसहित आधा दर्जन नेता चुनावी मैदानमा देखिएका थिए। सहमति नजुटेपछि मनोनयन दर्ता र शनिबार मतदान गर्ने गरी निर्वाचन प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो। तर, मतदानको समय नजिकिँदै जाँदा पुनः सर्वसम्मति गराउने प्रयास तीव्र भएपछि कांग्रेसभित्रै त्यसको नियत र प्रक्रियाबारे बहस सुरु भएको हो।
क्षेत्रीय सभापतिका एक उम्मेदवारले सर्वसम्मतिको पछिल्लो प्रयासलाई सामान्य सहमतिको अभ्यासका रूपमा लिन नसकिने दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार निर्वाचनमार्फत प्रतिनिधिको मतबाट नेतृत्व चयन हुने अवस्था बनेपछि केही व्यक्तिले आफ्नो अनुकूल परिणाम निकाल्न राजनीतिक दबाब, समूहगत स्वार्थ र प्रचारको सहारा लिएर निर्वाचन प्रक्रिया नै प्रभावित पार्न खोजेका छन्।
उनले लामो समयदेखि पार्टीभित्र गुटगत खिचातानी र व्यक्तिगत स्वार्थको राजनीति गर्दै आएका केही व्यक्तिले प्रतिनिधिको मतबाट नेतृत्व चयन हुने वातावरण बन्न नदिई सर्वसम्मतिको नाममा आफूअनुकूल नेतृत्व चयन गर्न खोजेको आरोप लगाए।
आरोप यतिमै सीमित छैन। ती उम्मेदवारले पदका लागि आर्थिक चलखेलसमेत भएको दाबी गरेका छन्। आफू निर्वाचनमा जाने तयारीमा रहेका बेला उम्मेदवारी दर्ताको प्रक्रियाबाटै रोक्ने प्रयास भएको र आर्थिक प्रलोभन तथा आन्तरिक दबाबमार्फत निर्वाचन टार्न खोजिएको उनको आरोप छ।
‘मनोनयन दर्ता र मतदानको कार्यक्रमसमेत तय भइसकेको अवस्थामा अन्तिम समयमा निर्वाचन रोक्ने प्रयास किन भइरहेको छ?’ भन्ने प्रश्न गर्दै उनले यसलाई सामान्य सहमतिको प्रयासभन्दा फरक ढंगले हेर्नुपर्ने बताए।
उनका अनुसार प्रतिनिधिहरूले आफ्नो मतमार्फत नेतृत्व चयन गर्ने लोकतान्त्रिक अधिकार प्रयोग गर्न पाउने अवस्था बनेपछि त्यसलाई रोक्ने प्रयास भए कांग्रेसको आन्तरिक लोकतान्त्रिक अभ्यासमाथि नै प्रश्न उठ्नेछ।
यद्यपि, आर्थिक चलखेल, आर्थिक प्रलोभन दिइएको, उम्मेदवारी रोक्न दबाब दिइएको तथा निर्वाचन प्रक्रिया प्रभावित पार्न खोजिएको भन्ने आरोपको स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ। आरोप लगाउने उम्मेदवारको दाबीलाई पुष्टि गर्ने थप प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन। सम्बन्धित व्यक्तिहरूको औपचारिक प्रतिक्रिया पनि प्राप्त हुन बाँकी रहेकाले उनीहरूको पक्ष समेटिन बाँकी छ।
सप्तरी–१ मा यसअघि क्षेत्रीय सभापतिका लागि ललनप्रसाद गुप्ता, कृष्णप्रसाद ढकाल, दीपककुमार गुप्ता, चन्द्रशेखर चौधरी, मिना चौधरी र तेजनारायण यादव चुनावी प्रतिस्पर्धामा देखिएका थिए। सहमति नजुटेपछि निर्वाचनमार्फत नेतृत्व चयन गर्ने तयारी अघि बढेको थियो।
अब विवाद केवल को क्षेत्रीय सभापति बन्छ? भन्नेमा सीमित छैन। प्रश्न यो पनि हो—निर्णय क्षेत्रीय प्रतिनिधिको मतले गर्ने कि केही नेताको बन्द कोठाको सहमतिले?
सर्वसम्मति आफैंमा गलत अभ्यास होइन। तर निर्वाचनको तालिका तय भइसकेपछि त्यसलाई रोक्ने प्रयास भएको हो भने त्यसको आधार, प्रक्रिया र पारदर्शितामाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हुन्छ। विशेषगरी नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धामा रहेका उम्मेदवार र मतदान गर्ने प्रतिनिधिलाई निर्णय प्रक्रियाबाट बाहिर राखेर हुने कुनै पनि सहमतिको वैधता र स्वीकार्यतामाथि बहस हुन सक्छ।
यसैले सप्तरी–१ कांग्रेसको अहिलेको मुख्य परीक्षा नेतृत्व चयनमा मात्र छैन; सहमति खोज्ने नाममा प्रतिनिधिको अधिकार कति सम्मान गरिन्छ भन्नेमा पनि छ।
अन्ततः क्षेत्रीय कांग्रेसको नेतृत्व मतपत्रबाट तय हुन्छ कि बन्द कोठामा हुने सहमतिबाट, त्यसको फैसला अबको प्रक्रियाले गर्नेछ।
